Doelen & prestaties | 2. We respecteren, beheren en ontwikkelen ons natuurlijk kapitaal, zoals water, bodem, klimaat en natuur op een duurzame manier en we maken de overstap naar het gebruik van hernieuwbare energie.

2. We respecteren, beheren en ontwikkelen ons natuurlijk kapitaal, zoals water, bodem, klimaat en natuur op een duurzame manier en we maken de overstap naar het gebruik van hernieuwbare energie.
xxx
	De verdere ontwikkeling van Apeldoorn mag niet ten koste gaan van onze schaarse natuurlijke hulpbronnen, want die zijn eindig. Natuur, bodem, water, daar zijn we zuinig op en zorgen we goed voor. Ons natuurlijk kapitaal onderhouden we goed en ontwikkelen we duurzaam verder waar nodig.

Wat hebben we bereikt in 2025?

	2.1 Energieneutraal en aardgasvrij voor 2050 De energiemonitor geeft de prestaties t/m 2023 weer (zie ook de Raadsbrief ‘Voortgang Energieambitie: energiemonitor 2025’ d.d. 9 september 2025). De prognose was om in 2023 voor 14,0% energieneutraal te zijn. In werkelijkheid hebben we 8,7% gehaald. Belangrijkste oorzaken van het achterblijven bij de prognose zijn dat het bruto energiegebruik in de mobiliteit en in de industrie nauwelijks is gedaald en tegelijkertijd de opwek van elektriciteit uit zonneparken achterblijft. Het gerealiseerde cijfer over 2022 was 8,4%. Dit betekent wel een positieve beweging in een jaar tijd, maar minder dan nodig was om de beoogde lijn omhoog te volgen. Positieve ontwikkelingen zijn een sterke afname van het energiegebruik in de gebouwde omgeving en de groei van de opwek van elektriciteit met zonnepanelen op daken van zowel woningen als bedrijven. In 2025 is een definitief investeringsbesluit genomen voor de aanleg van een warmtenet in de wijk Kerschoten en zijn voorkeursoplossingen bepaald voor De Maten en Loenen. Met betrekking tot woningisolatie zijn 689 subsidies verstrekt en zijn 500 energiehulptrajecten gestart. Als gemeente hebben we een belangrijke rol om onze inwoners, bedrijven, instellingen en verenigingen in beweging te brengen. Want dat is noodzakelijk om onze doelen te realiseren. Daarbij houden we rekening met de diversiteit van onze inwoners. De energietransitie is geen lineaire weg van A naar B. Er doen zich obstakels voor (zoals de netcongestie, stikstof, natuurwetgeving), maar er doen zich ook kansen voor. Dit vraagt van ons dat we wendbaar en flexibel zijn om mee te bewegen op de ontwikkelingen die zich voordoen en koers te houden in dit bewegend speelveld. We leren nog steeds van elk project en weten steeds beter wat de verschillende doelgroepen nodig hebben. Dat wat goed werkt, zetten we voort en we maken gebruik van innovaties. Het werven van goed personeel om de nieuwe vraagstukken op te pakken is een groot aandachtspunt. Hierdoor lopen processen uit in de planning. In het Actieplan 2026 anticiperen we op de ontwikkelingen die zich voordoen. 2.2 Een royale en veerkrachtige groen-blauwe omgeving voor mens, dier en natuur In 2025 zijn diverse initiatieven, maatregelen en projecten uitgevoerd, die een bijdrage leveren aan een groene, biodiverse en waterbestendige leefomgeving. De kadernota Groenblauwe hoofdstructuur (als opvolger van de Groene Mal) is opgesteld en aangeboden aan het college. De besluitvorming door college en raad is doorgeschoven naar 2026. 2025 was het tweede jaar voor de uitvoering van de Agenda Klimaatadaptatie & Natuur 2024-2027. We hebben 4,2 ha verhard oppervlak afgekoppeld oa Wilhelminadruckerstraat en de GP Duringlaan, De doelstelling van 6 ha per jaar is niet bereikt. De afgelopen 10 jaar hebben we gemiddeld deze doelstelling wel gehaald. De prognose is dat dit ook weer lukt voor 2026 en we langjarig gemiddeld nog steeds aan doelstelling van 6 ha per jaar voldoen. 0,6 ha is gerealiseerd door particulieren via de subsidieregeling afkoppelen en groene daken. In 2025 zijn 89 aanvragen toegekend. Bijzonder is de toename van de aanvragen voor groene daken (58) en de samenwerking daarin met deA. De stresstesten voor wateroverlast, hitte en droogte zijn geactualiseerd op basis van de nieuwe KNMI klimaatscenario’s uit 2023. Voor de nieuwe drinkwaterwinning Apeldoorn Noord is de stap gezet naar het opstellen van het schetsontwerp samen met de inwoners en belangenorganisaties uit het gebied. Er is aandacht geweest voor drinkwaterbesparing door een pilot met onze waterpartners. En 20 scholen hebben meegedaan aan de Waterrace. Een wedstrijd waarbij gewerkt wordt aan het waterbewustzijn van scholieren (en hun ouders). Er is een start gemaakt met twee nieuwe koelteplekken in de binnenstad door de sloop van de voormalige winkel Dier en Tuin aan de Beekstraat en het voormalige Penninckhof-pand aan de Hoofdstraat. Hier worden in 2026 een koelteplek aangelegd en de Markthof wordt uitgebreid. De vergroening van de Wilhelmina Drukkerstraat is gerealiseerd. De voorbereiding van de vergroening van de Sprengenweg is afgerond. In de winterperiode van 2025/2026 zijn/worden circa 500 bomen aangeplant. Daarbij gaat het bij circa 2/3 gaat om herplant door kap. De overige bomen zijn geplant op nieuwbouwlocaties of verspreid over de stad als solitaire of groepjes bomen. Er zijn 44 groeninitiatieven toegekend en inmiddels uitgevoerd of in uitvoering. Via de actie Tuinrangers zijn 122 tuinadviezen aangevraagd, waarvan 82 adviezen gegeven. De actie ‘Boompje erbij’ was met de uitgifte van circa 534 (kleine) bomen in 2025 voor particulieren weer een groot succes. De actie loopt door in begin 2026. Tot nu toe zijn er 1190 bomen uitgedeeld. In totaal zal de uitgifte uitkomen op circa 2000 bomen. Ook zijn er weer tuinen vergroend door participatie van onze inwoners via de actie Tegelwippen en onze ophaalservice (de Tegeltaxi) bij 283 adressen door heel Apeldoorn. De vistrap in de Ugchelsebeek Zuid ter hoogte van de Hamermolen is gerealiseerd evenals het herstel van de zuidelijke sprengkoppen van de Driehuizerspreng. Beekherstel projecten van de Steenbeek, een vislift in de Ugchelsebeek Zuid en diverse onderdelen van de Kayersbeek/Zwaanspreng zijn voorbereid en gaan in 2026 in uitvoering. In Wenum Wiesel is voor de realisatie van de Groenblauwe hoofdstructuur 17,5 ha landbouwgrond aangekocht voor natuurontwikkeling en als ruilgrond. De aankoop van 23 ha voor de GBHS in het buitengebied is in voorbereiding. Voor het Soortenmanagementplan gebouwbewonende soorten zijn 85 aanvragen ingediend en behandeld. Er is gewerkt aan een monitoringsplan voor indicatorsoorten en basiscondities voor de biodiversiteit in Apeldoorn. Hier gaan we in 2026 mee verder. Er is gewerkt aan het versterken van de biodiversiteit door het opschonen van poelen, toevoegen van struiken en kruidenrijk gras en het plaatsen van diverse faunavoorzieningen. Vanuit water, groen en ecologie is geadviseerd in de vele ruimtelijke ontwikkelingen van Apeldoorn en zijn plannen getoetst aan richtlijnen en wettelijke eisen en kaders. waaronder soortenbescherming en stikstofadvisering vanuit de natuurwetgeving. Waar we kansen zien maken we Apeldoorn stapje voor stapje klimaatadaptiever en zetten we in op een meer natuurlijke leefomgeving. 2.5 De vitale Veluwe: samen werken aan een vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied Samen met onze partners hebben we ons binnen het Programma Veluwe ingezet voor een vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied waar de focus ligt op de samenhang tussen natuur & water, landbouw en recreatie & toerisme. Intern werken we programmatisch aan deze opgaven. Goede samenwerking met externe partners en intern tussen betrokken afdelingen en portefeuillehouders heeft geleid tot mooie resultaten in de uitvoering. De voortgang in 2025 laat zien dat het Programma Veluwe op koers ligt. Enkele mijlpalen van dit jaar: Gebiedsplan GEUS Het gebiedsplan GEUS is vastgesteld en de samenwerking tussen de betrokken overheden is bekrachtigd. Agrariërs hebben de Stichting Proeftuin Landbouw GEUS opgericht en twee gebiedsregisseurs aangesteld, waardoor de uitvoeringskracht in het gebied is versterkt. Verbinding Veluwe-IJssel De kadernota Groenblauwe Hoofdstructuur 2025–2040 is afgerond en in februari 2026 besproken met de raad. Daarnaast is 17,5 hectare grond verworven voor natuurontwikkeling en is gestart met de voorbereidingen voor de inrichting. In Wenum Wiesel is het gebiedsproces verder gebracht en in het Brongebied Grote Wetering zijn omvangrijke erfbeplantingen uitgevoerd. De mogelijke drinkwaterwinning in Apeldoorn Noord is doorontwikkeld naar de schetsontwerpfase met participatie vanuit het gebied. Bestemmingsmanagement Het Masterplan Bestemmingsmanagement met uitvoeringsagenda is in de raad besproken. In Loenen is de Loenense uitkijktoren gerealiseerd en feestelijk geopend en het Toeristisch Informatiepunt 2.0 is in gebruik genomen. De Toeristisch Overstappunten Woudhuizen en de Loenense Waterval staan aan de vooravond van uitvoering. Toekomstbestendige landbouw Meer dan 55 hectare gemeentelijke grond is natuurinclusief verpacht, waarmee agrariërs een mooie stap zetten richting een duurzamere landbouwsector. Vitale vakantieparken Actief relatiemanagement parken versterkt met focus op Beekbergen. Daarnaast samen met Vitale Vakantieparken Veluwe praktisch ingezet op verduurzaming en verbetering van de brandveiligheid op de vakantieparken.

2.1 Energieneutraal en aardgasvrij voor 2050

De energiemonitor geeft de prestaties t/m 2023 weer (zie ook de Raadsbrief ‘Voortgang Energieambitie: energiemonitor 2025’ d.d. 9 september 2025). De prognose was om in 2023 voor 14,0% energieneutraal te zijn. In werkelijkheid hebben we 8,7% gehaald. Belangrijkste oorzaken van het achterblijven bij de prognose zijn dat het bruto energiegebruik in de mobiliteit en in de industrie nauwelijks is gedaald en tegelijkertijd de opwek van elektriciteit uit zonneparken achterblijft. Het gerealiseerde cijfer over 2022 was 8,4%. Dit betekent wel een positieve beweging in een jaar tijd, maar minder dan nodig was om de beoogde lijn omhoog te volgen. Positieve ontwikkelingen zijn een sterke afname van het energiegebruik in de gebouwde omgeving en de groei van de opwek van elektriciteit met zonnepanelen op daken van zowel woningen als bedrijven. In 2025 is een definitief investeringsbesluit genomen voor de aanleg van een warmtenet in de wijk Kerschoten en zijn voorkeursoplossingen bepaald voor De Maten en Loenen. Met betrekking tot woningisolatie zijn 689 subsidies verstrekt en zijn 500 energiehulptrajecten gestart. Als gemeente hebben we een belangrijke rol om onze inwoners, bedrijven, instellingen en verenigingen in beweging te brengen. Want dat is noodzakelijk om onze doelen te realiseren. Daarbij houden we rekening met de diversiteit van onze inwoners. De energietransitie is geen lineaire weg van A naar B. Er doen zich obstakels voor (zoals de netcongestie, stikstof, natuurwetgeving), maar er doen zich ook kansen voor. Dit vraagt van ons dat we wendbaar en flexibel zijn om mee te bewegen op de ontwikkelingen die zich voordoen en koers te houden in dit bewegend speelveld. We leren nog steeds van elk project en weten steeds beter wat de verschillende doelgroepen nodig hebben. Dat wat goed werkt, zetten we voort en we maken gebruik van innovaties. Het werven van goed personeel om de nieuwe vraagstukken op te pakken is een groot aandachtspunt. Hierdoor lopen processen uit in de planning. In het Actieplan 2026 anticiperen we op de ontwikkelingen die zich voordoen.

2.2 Een royale en veerkrachtige groen-blauwe omgeving voor mens, dier en natuur

In 2025 zijn diverse initiatieven, maatregelen en projecten uitgevoerd, die een bijdrage leveren aan een groene, biodiverse en waterbestendige leefomgeving.

De kadernota Groenblauwe hoofdstructuur (als opvolger van de Groene Mal) is opgesteld en aangeboden aan het college. De besluitvorming door college en raad is doorgeschoven naar 2026. 2025 was het tweede jaar voor de uitvoering van de Agenda Klimaatadaptatie & Natuur 2024-2027.

We hebben 4,2 ha verhard oppervlak afgekoppeld oa Wilhelminadruckerstraat en de GP Duringlaan, De doelstelling van 6 ha per jaar is niet bereikt. De afgelopen 10 jaar hebben we gemiddeld deze doelstelling wel gehaald. De prognose is dat dit ook weer lukt voor 2026 en we langjarig gemiddeld nog steeds aan doelstelling van 6 ha per jaar voldoen. 0,6 ha is gerealiseerd door particulieren via de subsidieregeling afkoppelen en groene daken. In 2025 zijn 89 aanvragen toegekend. Bijzonder is de toename van de aanvragen voor groene daken (58) en de samenwerking daarin met deA. De stresstesten voor wateroverlast, hitte en droogte zijn geactualiseerd op basis van de nieuwe KNMI klimaatscenario’s uit 2023. Voor de nieuwe drinkwaterwinning Apeldoorn Noord is de stap gezet naar het opstellen van het schetsontwerp samen met de inwoners en belangenorganisaties uit het gebied. Er is aandacht geweest voor drinkwaterbesparing door een pilot met onze waterpartners. En 20 scholen hebben meegedaan aan de Waterrace. Een wedstrijd waarbij gewerkt wordt aan het waterbewustzijn van scholieren (en hun ouders).

Er is een start gemaakt met twee nieuwe koelteplekken in de binnenstad door de sloop van de voormalige winkel Dier en Tuin aan de Beekstraat en het voormalige Penninckhof-pand aan de Hoofdstraat. Hier worden in 2026 een koelteplek aangelegd en de Markthof wordt uitgebreid. De vergroening van de Wilhelmina Drukkerstraat is gerealiseerd. De voorbereiding van de vergroening van de Sprengenweg is afgerond. In de winterperiode van 2025/2026 zijn/worden circa 500 bomen aangeplant. Daarbij gaat het bij circa 2/3 gaat om herplant door kap. De overige bomen zijn geplant op nieuwbouwlocaties of verspreid over de stad als solitaire of groepjes bomen. Er zijn 44 groeninitiatieven toegekend en inmiddels uitgevoerd of in uitvoering. Via de actie Tuinrangers zijn 122 tuinadviezen aangevraagd, waarvan 82 adviezen gegeven. De actie ‘Boompje erbij’ was met de uitgifte van circa 534 (kleine) bomen in 2025 voor particulieren weer een groot succes. De actie loopt door in begin 2026. Tot nu toe zijn er 1190 bomen uitgedeeld. In totaal zal de uitgifte uitkomen op circa 2000 bomen. Ook zijn er weer tuinen vergroend door participatie van onze inwoners via de actie Tegelwippen en onze ophaalservice (de Tegeltaxi) bij 283 adressen door heel Apeldoorn.

De vistrap in de Ugchelsebeek Zuid ter hoogte van de Hamermolen is gerealiseerd evenals het herstel van de zuidelijke sprengkoppen van de Driehuizerspreng. Beekherstel projecten van de Steenbeek, een vislift in de Ugchelsebeek Zuid en diverse onderdelen van de Kayersbeek/Zwaanspreng zijn voorbereid en gaan in 2026 in uitvoering. In Wenum Wiesel is voor de realisatie van de Groenblauwe hoofdstructuur 17,5 ha landbouwgrond aangekocht voor natuurontwikkeling en als ruilgrond. De aankoop van 23 ha voor de GBHS in het buitengebied is in voorbereiding.

Voor het Soortenmanagementplan gebouwbewonende soorten zijn 85 aanvragen ingediend en behandeld. Er is gewerkt aan een monitoringsplan voor indicatorsoorten en basiscondities voor de biodiversiteit in Apeldoorn. Hier gaan we in 2026 mee verder. Er is gewerkt aan het versterken van de biodiversiteit door het opschonen van poelen, toevoegen van struiken en kruidenrijk gras en het plaatsen van diverse faunavoorzieningen.

Vanuit water, groen en ecologie is geadviseerd in de vele ruimtelijke ontwikkelingen van Apeldoorn en zijn plannen getoetst aan richtlijnen en wettelijke eisen en kaders. waaronder soortenbescherming en stikstofadvisering vanuit de natuurwetgeving.

Waar we kansen zien maken we Apeldoorn stapje voor stapje klimaatadaptiever en zetten we in op een meer natuurlijke leefomgeving.

2.5 De vitale Veluwe: samen werken aan een vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied

Samen met onze partners hebben we ons binnen het Programma Veluwe ingezet voor een vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied waar de focus ligt op de samenhang tussen natuur & water, landbouw en recreatie & toerisme. Intern werken we programmatisch aan deze opgaven. Goede samenwerking met externe partners en intern tussen betrokken afdelingen en portefeuillehouders heeft geleid tot mooie resultaten in de uitvoering.

De voortgang in 2025 laat zien dat het Programma Veluwe op koers ligt. Enkele mijlpalen van dit jaar:

Gebiedsplan GEUS

Het gebiedsplan GEUS is vastgesteld en de samenwerking tussen de betrokken overheden is bekrachtigd. Agrariërs hebben de Stichting Proeftuin Landbouw GEUS opgericht en twee gebiedsregisseurs aangesteld, waardoor de uitvoeringskracht in het gebied is versterkt.

Verbinding Veluwe-IJssel

De kadernota Groenblauwe Hoofdstructuur 2025–2040 is afgerond en in februari 2026 besproken met de raad. Daarnaast is 17,5 hectare grond verworven voor natuurontwikkeling en is gestart met de voorbereidingen voor de inrichting. In Wenum Wiesel is het gebiedsproces verder gebracht en in het Brongebied Grote Wetering zijn omvangrijke erfbeplantingen uitgevoerd. De mogelijke drinkwaterwinning in Apeldoorn Noord is doorontwikkeld naar de schetsontwerpfase met participatie vanuit het gebied.

Bestemmingsmanagement

Het Masterplan Bestemmingsmanagement met uitvoeringsagenda is in de raad besproken. In Loenen is de Loenense uitkijktoren gerealiseerd en feestelijk geopend en het Toeristisch Informatiepunt 2.0 is in gebruik genomen. De Toeristisch Overstappunten Woudhuizen en de Loenense Waterval staan aan de vooravond van uitvoering.

Toekomstbestendige landbouw

Meer dan 55 hectare gemeentelijke grond is natuurinclusief verpacht, waarmee agrariërs een mooie stap zetten richting een duurzamere landbouwsector.

Vitale vakantieparken

Actief relatiemanagement parken versterkt met focus op Beekbergen. Daarnaast samen met Vitale Vakantieparken Veluwe praktisch ingezet op verduurzaming en verbetering van de brandveiligheid op de vakantieparken.